Aslında bugün kullandığımız “.com”, “.org” gibi çoÄŸu insana anlamsız gelen alan adı uzantılarının anlamları var :). Tabi uzantıları anlatmadan önce anlatılması gereken bir konu var, o da; alan adlarının yapısı. Bunu bir örnek üstünde incelememiz bize kolaylık saÄŸlayacaktır. Öncelikle hemen belirtelim, daha.net 30′un üzerinde alan adı seçeneÄŸi sunuyor.
Alan adlarının yapısı
Mesela Türkiye’den bir örnek: www.meb.gov.tr . Alan adlarında her nokta “.” bir ekin baÅŸladığını belirtir. Bu yüzden alan adlarını okumaya sondan baÅŸlanır. En son ekimiz “.tr”; bu bize alan adının Türkiye’den olduÄŸunu gösteriyor ki burda son ek ile ilgili bilmeniz gereken ÅŸey bize alan adının hangi ülkeye ait olduÄŸunu göstermesidir. Burda ABD (Amerika BirleÅŸik Devletleri) bir istisnadır. ABD alan adlarında ek kullanmaz (örn: www.usa.gov , bu site Amerika Devleti’nin Resmi Web Portalıdır). Sonraki ekimize baktığımız zaman “.gov”u görüyoruz. Bu her ülkeye ait alan adında bulunan bir ektir ve genel bir anlamı vardır. Kendisi ingilizce devlet manasına gelen “Government” kelimesinin ilk üç harfinden oluÅŸmaktadır ve alan adının devlete ait olduÄŸunu gösterir. Son ekimiz ise (ki her zaman son olmayabilir) “meb”. Bu ek bize alan adının devlet sitelerinden meb’e ait olduÄŸunu belirtir yani “Milli EÄŸitim Bakanlığı”. Tabi ekler 3 taneyle sınırlı deÄŸildir. Alt alan adları oluÅŸturularak bu eklere ilave yapılabilir. ÖrneÄŸin “www.meb.gov.tr“nin bir alt alan adı olan “sgm.meb.gov.tr” (Milli EÄŸitim Bakanlığı Strateji GeliÅŸtirme BaÅŸkanlığı). Ana alan adının yani “meb.gov.tr“nin başına gelen ekler genelde bizi bu alanda barınan alt birimlere yönlendirirler.
Genel üst seviye alan adı uzantıları (gTLD-Generic Top Level Domains)
Yukarıda, alan adlarının yapısında, belirttiğimiz gibi sondan bir önceki ekimiz (ABD siteleri için hariç) genel alan adı uzantısıdır. Her ülkede aynıdır ve genelde sitenin hangi amaç için kurulduğunu belirtirler. Aslında bu genel alan adları da kendi içinde general, sponsored, infrastructure, deleted/retired, reserved, pseudo şeklinde ayrılır. Bu yazdığım kategoriler şu an hali hazırda kullanılan uzantılardır. Gerçi biz sadece general ve sponsored kategorisindeki uzantıları daha çok görüyoruz fakat diğerleri de mevcut. Bunların dışında bir de öneri halinde olanlar vardır. Onlar da locations (.berlin, .lyc, .paris), technical(.geo, .mail), language and nationally(.bzy, .cym), other(.kids, .shop, .music) gibi kategorilere ayrılır. Uzantı sisteminin biraz daha özgürleşmesini öngören bir yapıya sahiptirler. Biz hali hazırda kullanılan uzantıları kategorilerine göre sıralayacak olursak:
-General
.com uzantısı her ne kadar günümüzde her site türü için kullanılsa da aslında ticari siteler için üretilmiÅŸ bir alan adıdır. Kendisi ingilizcede “commercial” yani ticari kelimisenin ilk 3 harfinden oluÅŸmaktadır.
.net uzantısı aÄŸ anlamına gelen “network” kelimesinin ilk 3 harfidir. Ne kadar baÅŸlangıçta amacı internet omurgası iÅŸlevini üstlenen aÄŸları göstermek olsa da bu anlamı kısa sürede unutulmuÅŸ her türlü amaç için kullanılabilen bir uzantı haline gelmiÅŸtir :).
.org uzantısı organizasyonlar için kullanılır. Ä°ngilizce’de ki “organization” kelimesinin ilk 3 harfinden oluÅŸmaktadır.
.biz uzantısı iÅŸ, ticaret anlamına gelen “business” kelimesinden türetilmiÅŸtir. Gereksiz bir bilgi olabilir ama yine de belirtelim :). Logosunda slogan olarak “Nothing personal, just business” yazar yani “KiÅŸisel deÄŸil, sadece iÅŸ”.
.info uzantısı bilgi anlamına gelen Ä°ngilizce “information” kelimesinin ilk 4 harfinden oluÅŸmaktadır.
.pro uzantısı profesyonel anlamına gelen professional kelimesinin ilk 3 harfinden oluşmaktadır.
.name uzantısı gerçek isimler veya nickler için oluşturulmuş bir uzantıdır.
-Sponsored
.edu uzantısı eÄŸitim anlamına gelen Ä°ngilizce “education” kelimesinin ilk 3 harfinden oluÅŸur. Sitenin eÄŸitim kurumlarına ait olduÄŸunu gösterir. ÖrneÄŸin www.itu.edu.tr (Ä°stanbul Teknik Ãœniversitesi web sitesi)
.gov uzantısı Türkçe’de manası devlet olan “government” kelimesinin ilk 3 harfinden oluÅŸmaktadır. Sitenin ilgili ülkenin devlet kurumlarına ait olduÄŸunu gösterir.
.mil uzantısı “military” kelimesinin ilk 3 harfinden oluÅŸmaktadır. Alan adının askeri kurumlara ait olduÄŸunu gösterir.
.int uzantısı ingilizce “international” kelimesinin ilk 3 harfinden oluÅŸur. Uluslararası örgütler için oluÅŸturulmuÅŸ bir uzantıdır.
.aero uzantısı ingilizce “aeronautics” kelimesinin ilk 4 harfinden oluÅŸur. Havacılık ile ilgili alan adı uzantısıdır.
.asia uzantısı kendisinden de anlaşılabileceği gibi Asya kıtasıyla ilgilidir. Asya kıtasında kişisel, kurumsal, ve organizasyonlara ait web siteleri için oluşturulmuş bölgesel sayılabilecek bir alan adı uzantısıdır.
.cat uzantısı Catalan dili ve kültürü için oluşturulmuş bir uzantıdır.
.coop uzantısı koperatif anlamına gelen cooperatives kelimesinden türetilmiştir.
.jobs uzantısı iÅŸler manasına gelir ve iÅŸverenlerin kariyer siteleri oluÅŸturması için oluÅŸturulmuÅŸ bir alan adıdır. Örnek olarak asda.jobs sitesine bakabilirsiniz…
.mobi uzantısı mobile kelimesinden türetilmiştir. Mobil aygıtlar ve uygulamaları için oluşturulmuş web siteleri içindir. Nokia, Motorola vb. gibi dünya mobil devleri tarafından desteklenmektedir.
.museum uzantısı müzeler için oluşturulmuş uzantıdır.
.tel uzantısı sadece kişisel veya kurumsal iletişim bilgileri içeren yani online kartvizit siteleri içindir.
.travel uzantısı kendisinden de anlaşılabileceği gibi seyahat ile ilgili web siteleri içindir.
-Infrastructure
.arpa uzantısı ters dns sorgulaması yapılabilecek yerleri gösterir.
-Deleted/retired
.nato uzantısı icann tarafından Nato örgütlerinin kullanması için üretilmiÅŸtir. Fakat Nato’nun uluslararası örgütler için oluÅŸturulmuÅŸ .int uzantısı kullanmayı tercih etmesi sebebiyle uzun süredir kullanılmadığı için silinecekler kategorisine konulmuÅŸtur.
-Reserved ve Pseudo
Son iki kategoriden ilki olan reserved ; ayrılmış manasına gelir ve ÅŸu an icann’den kullanım için ayrılmış alan adlarının oluÅŸturduÄŸu kategoridir. Son kategorimiz pseudo ise normalde kullanılmayan fakat adreslerde teknik kullanımla için yer alabilen alan adlarının bulunduÄŸu kategoridir.
Bu arada bölgesel alan adı uzantılarına geçmeden önce deÄŸinmek istediÄŸim iki uzantı var; .tv ve .ws uzantıları. Bunlar her ne kadar internet kullanıcıları ve televizyon programcıları tarafından genelmiÅŸ gibi kullanılsalar da bunlar genel alan adı uzantısı deÄŸil bölgesel yani bir ülkeye ait alan adı uzantısıdır. “.tv” uzantısı Tuvalu, “.ws” ise West Samoa ülkelerinin uzantılarıdır. “.tv” televizyonu, “.ws” ise web site‘ı anımsattığından genelmiÅŸ gibi kullanılmaktadırlar.
Ãœlke Kodu Ãœst Seviye Alan Adı Uzantıları (ccTLD – Country Code Top Level Domains)
Alan adlarının yapısında da belirttiÄŸimiz gibi son ek domainin bir bölgeye ait olduÄŸunu gösteren ekti. Amerika haricindeki nerdeyse(!) tüm ülke adresleri o ülkenin ISO3166-1 ülkekodu ile bitmektedir. Aslında biz “.com” uzantısını alırken her ne kadar genel bir uzantı olduÄŸunu düşünerek alsak da aslında o Amerika bölgesine ait bir alan adına haline gelmektedir. Tabi bu sadece yapıda öyle, “.com” uzantısı aldığımız için tam anlamıyla Amerika’ya baÄŸlı bir domain almış olmuyoruz. Ä°nternet ilk önce Amerika’da baÅŸladığı için böyle bir uygulama var. Bu arada nerdeyse dememizin nedeni tam olarak her ülkenn uzantısının ISO3166-1 kodlarından alınmamış olması. Mesela Ä°ngiltere (United Kingdom)’nin ISO3166-1 kodlarına göre uzantısı “.gb” olmalıydı. Ama Ä°ngiltere’nin bölgesel uzantısı “.uk”dir. Bunun gibi birçok örnek de bulunmaktadır. Ãœlke kodu üst seviye alan adı uzantıları da aÅŸağıdaki gibidir:
.ac   Ascension Adası
.ad    Andorra
.ae    Birleşik Arap Emirlikleri
.aero    hava taşımacılığı endüstrisi
.af    Afganistan
.ag    Antigua ve Barbuda
.ai    Anguilla
.al    Arnavutluk
.am    Ermenistan
.an    Hollanda Antilleri
.ao    Angola
.aq    Antarktika    Antarktika AnlaÅŸması na göre 60°G’in güneyindeki her ÅŸey için.
.ar    Arjantin
.arpa    Address ve Routing Parameter Area
.as    Amerikan Samoası
.at    Avusturya
.au    Avustralya    İçerir Ashmore ve Cartier Adaları ve Coral Sea Adaları
.aw    Aruba
.az    Azerbaycan
.ba    Bosna-Hersek
.bb    Barbados
.bd    Bangladeş
.be    Belçika
.bf    Burkina Faso
.bg    Bulgaristan
.bh    Bahreyn
.bi    Burundi
.biz    business
.bj    Benin
.bm    Bermuda
.bn    Brunei Darussalam
.bo    Bolivya
.br    Brezilya
.bs    Bahamalar
.bt    Bhutan
.bv    Bouvet Adası    Kullanımda değil
.bw    Botswana
.by    Beyaz Rusya
.bz    Belize
.ca    Kanada
.cc    Cocos (Keeling) Adaları
.cd    Kongo Demokratik Cumhuriyeti    Önceki adıyla Zaire
.cf    Orta Afrika Cumhuriyeti
.cg    Kongo Cumhuriyeti
.ch    İsviçre (Confoederatio Helvetica)
.ci    Fildişi Sahili
.ck    Cook Adaları
.cl    Şili
.cm    Kamerun
.cn    Çin, anakara
.co    Kolombiya
.com    ticari
.coop    cooperatives
.cr    Costa Rika
.cu    Küba
.cv    Cape Verde
.cx    Christmas Adası
.cy    Kıbrıs
.cz    Çek Cumhuriyeti
.de    Almanya (Deutschland)
.dj    Jibuti
.dk    Danimarka
.dm    Dominik
.do    Dominik Cumhuriyeti
.dz    Cezayir
.ec    Ekvador
.edu    eğitim
.ee    Estonya
.eg    Mısır
.er    Eritre
.es    İspanya (España)
.et    Etiyopya
.eu    Avrupa Birliği
.fi    Finlandiya
.fj    Fiji
.fk    Falkland Adaları
.fm    Micronezya
.fo    Faroe Adaları
.fr    Fransa
.ga    Gabon
.gb    Birleşik Krallık    az kullanılır; ana uzantı .uk) dir.
.gd    Grenada
.ge    Gürcistan
.gf    Fransız Guyanası
.gg    Guernsey
.gh    Gana
.gi    Gibraltar
.gl    Greenland
.gm    Gambia
.gn    Gine
.gov    hükümet – government
.gp    Guadeloupe
.gq    Equator Ginesi
.gr    Yunanistan
.gs    Güney Georgia and Güney Sandwich Adaları
.gt    Guatemala
.gu    Guam
.gw    Guinea-Bissau
.gy    Guyana
.hk    Hong Kong
.hm    Heard Adası ve McDonald Adaları
.hn    Honduras
.hr    Hırvatistan (Hrvatska)
.ht    Haiti
.hu    Macaristan
.id    Endonezya
.ie    İrlanda
.il    İsrail
.im    Isle of Man
.in    Hindistan
.info    information
.int    uluslararası örgütler
.io    Hint Okyanusundaki İngiliz Toprakları
.iq    Irak
.ir    İran
.is    İzlanda
.it    İtalya
.je    Jersey
.jm    Jamaika
.jo    Ürdün
.jp    Japonya
.ke    Kenya
.kg    Kırgızistan
.kh    Kamboçya (Khmer)
.ki    Kiribati
.km    Komor
.kn    Saint Kitts ve Nevis
.ko    Kosova
.kr    Güney Kore Cumhuriyeti
.kw    Kuveyt
.ky    Cayman Adaları
.kz    Kazakistan
.la    Laos
.lb    Lübnan
.lc    Saint Lucia
.li    Liechtenstein
.lk    Sri Lanka
.lr    Liberia
.ls    Lesotho
.lt    Litvanya
.lu    Lüksemburg
.lv    Letonya
.ly    Libya
.ma    Fas
.mc    Monako
.md    Moldova
.mg    Madagaskar
.mh    Marshall Adaları
.mil    ABD askeri birimleri
.mk    Makedonya
.ml    Mali
.mm    Myanmar
.mn    Moğolistan
.mo    Macau
.mp    Kuzey Mariana Adaları
.mq    Martinik
.mr    Moritanya
.ms    Montserrat
.mt    Malta
.mu    Mauritius
.museum    müze
.mv    Maldivler
.mw    Malawi
.mx    Meksika
.my    Malezya
.mz    Mozambik
.na    Namibya
.name    özel kişiler, ismen
.nc    Yeni Kaledonya
.ne    Nijer
.net    network
.nf    Norfolk Adası
.ng    Nijerya
.ni    Nikaragua
.nl    Hollanda
.no    Norveç
.np    Nepal
.nr    Nauru
.nu    Niue
.nz    Yeni Zelanda
.om    Oman
.org    kuruluş, örgüt
.pa    Panama
.pe    Peru
.pf    Fransız Polonezyası    Clipperton Adası dahil
.pg    Papua Yeni Gine
.ph    Filipinler
.pk    Pakistan
.pl    Polonya
.pm    Saint-Pierre ve Miquelon
.pn    Pitcairn Adaları
.pr    Porto Riko
.pro    professions
.ps    Filistin    örneğin, Batı Şeria ve Gaza
.pt    Portekiz
.pw    Palau
.py    Paraguay
.qa    Katar
.re    Réunion
.ro    Romanya
.ru    Rusya
.rw    Rwanda
.sa    Suudi Arabistan
.sb    Solomon Adaları
.sc    Seyşeller
.sd    Sudan
.se    İsveç
.sg    Singapur
.sh    Saint Helena
.si    Slovenya
.sj    Svalbard ve Jan Mayen Adaları    Kullanım dışı
.sk    Slovakya
.sl    Sierra Leone
.sm    San Marino
.sn    Senegal
.so    Somali
.sr    Surinam
.st    São Tomé ve PrÃncipe
.su    eski Sovyetler Birliği    Hâlâ kullanımda
.sv    El Salvador
.sy    Suriye
.sz    Svaziland
.tc    Turks and Caicos Adaları
.td    Çad
.tf    Antartika’daki Fransız toprakları
.tg    Togo
.th    Tayland
.tj    Tacikistan
.tk    Tokelau
.tl    Timor-Leste    eski uzantı .tp hâlâ kullanımdadır.
.tm    Türkmenistan
.tn    Tunus
.to    Tonga
.tp    DoÄŸu Timor    ISO kodu TL’ye çevrilmiÅŸtir; .tl verilmiÅŸ olsa da .tp hâlâ kullanımdadır.
.tr    Türkiye
.tt    Trinidad ve Tobago
.tv    Tuvalu
.tw    Çin Halk Cumhuriyeti Tayvan
.tz    Tanzanya
.ua    Ukrayna
.ug    Uganda
.uk    Birleşik Krallık
.um    United States Minor Outlying Islands
.us    Amerika Birleşik Devletleri
.uy    Uruguay
.uz    Özbekistan
.va    Vatikan
.vc    Saint Vincent and the Grenadines
.ve    Venezuella
.vg    Birleşik Krallık Virgin Adaları
.vi    Amerikan Virgin Adaları
.vn    Vietnam
.vu    Vanuatu
.wf    Wallis ve Futuna
.ws    Samoa    Eski adı Batı Samoa
.ye    Yemen
.yt    Mayotte
.yu    Yugoslavya    Şimdi Sırbistan ve KaradaÄŸ; ISO kodu CS’ye çevrilmiÅŸtir; .cs is rezerve edilmiÅŸtir ancak henüz kullanılmamaktadır.
.za    Güney Afrika (Zuid Afrika)
.zm    Zambiya
.zw    Zimbabwe
